Séance publique du 25 Août 1858.
DISCOURS D'OUVERTURE, par M. Répécaud
RAPPORT sur les Travaux de l'Académie, par M. A. Parenty
DISCOURS de réception de M. L. Watelet
REPONSE au Discours de M. Watelet, par M. Répécaud
RAPPORT sur le Concours d'Histoire, par M. le comte d'Héricourt
RAPPORT sur le Concours de Poésie, par M. Broy
RAPPORT sur les Mémoires en dehors du Concours par M l'abbé Robitaille
RESULTAT du Concours de 1858
Lectures faites dans les séances hebdomadaires.
JUSTIFICATION du Géomètre Hippocrate, par M. le Colonel Répécaud
ETUDE sur Montaigne, par M. H. Billet
ELOGE d'Augustin Thierry, par M. de Sède
OBSERVATIONS sur l'Eloge d'Augustin Thierry, par M. l'abbé Robitaille
REPONSE aux Observations de M. l'abbé Robitaille
II. 877. Privilegium Karoli regis et imperatoris confirmantis subdata et collata à Theodorico augentisque munera (1er app. n° 12)
III. 891. Privilegium Odonis regis de libertatibus et possessionibus monasterii sancti Vedasti (1er app.. n° 19)
IV. 1022. Privilegium Benedicti papae VIII confirmantis bona ecclesiae (1er app.. n° 20)
V. 1024. Privilegium Benedicti papae VIII confirmantis iterùm bona ecclesiae (1er app. n° 21)
VI. 1024. Capitulum de consuetudinibus thelonei (2e appendice n° 10)
VII. 1024. Consuetudines quaedam mensurarum et thelonei (2e appendice n° 12)
VIII. 1024. Consuetudines censûs et censualium. (2e appendice n° 13)
X. 1031. Carta ejusdem Gerardi I de donatione quatuor altarium in Bigartio, Gaverellâ, Thelu et Daginvillâ (1er app. n° 23)
XI 1033. Carta Johannis de Bouvignies de donatione suae terrae quam fecit sancto Vedasto (2e app. n° 36)
XII. 1036. Declaratio thelonei per Leduinum abbatem (2e app. n° 11)
XIII. 1089. Carta Adloldi abbatis de emptione cujusdam allodu siti in Bailloeul (2e app. n° 35)
XIV. 1098. Privilegium Lamberti Attrebatensis episcopi de libertate altarium (1er app. n° 24)
XV. 1101. Carta Adloldi abbatis de donatione terrae de Behaignies (2e app. n° 29)
XVI. 1102. Privilegium Paschalis papae II pro libertate monasterii, castri et altarium (1er app. n° 25)
XVII. 1106. Carta Henrici abbatis de donatione terrae de Behaignies recognitâ et renovatâ (2e app. n° 30)
XVIII. 1107. Privilegium Paschalis papae II de monasterio et praeposituris sancti Vedasti (1er app. n° 26)
XIX. 1107. Aliud Paschalis papae II privilegium de sepulturâ servientium (1er app. n° 27)
XX. 1107. Mandatum Paschalis papae II pro capellis sanctae Crucis et sancti Mauritu (2e app. n° 8)
XXI. 1111. Carta Balduini VII comitis Flandriae de theloneo sancti Vedasti (2e app. n° 14)
XXII. 1115. Carta Balduini VII comitis Flandriae de bolengariis et de molturâ in molendinis de Meaullens (2e app. n° 40)
XXIII. 1122. Carta Karoli boni comitis Flandriae de theloneo sancti Vedasti (2e app. n° 15)
XXIV. 1136. Privilegium Innocentii papae II de libertate monasterii, castri et altarium (1er app. n° 28)
XXV. 1140. Carta Galteri abbatis de domo fratrum templi (2e app. n° 22)
XXVI. 1141. Privilegium Innocentii papae II de possessionibus non alienandis et de parochialibus ecclesiis (1er app. n° 29)
XXVII. 1141. Privilegium Innocentii papae II quo abbas sancti Vedasti malefactores suos excommunicare potest (1er app. n° 30)
XXVIII. 1148. Carta Sybillae comitissae de theloneo et censu sancti Vedasti (2e app. n° 16)
XXIX. 1148 Carta Guerrici abbatis de theloneo et censu sancti Vedasti (2e app. n° 17)
XXX. 1150. Carta Guerrici abbatis de feodo Theodorici villici de Biarco (2e app. n° 34)
XXXI. 1152. Privilegium Eugenii papae III de libertate monastern et castri et de confirmatione ecclesiae ac praepositurarum (1er app. n° 31)
XXXII. 1155. Commonitorium Adriani papae IV ad abbatem et conventum sancti Vedasti (1er app. n° 32)
XXXIII. 1160. Carta Philippi comitis Flandriae pro molendino de Demencourt (2e ap. n° 32)
XXXIV. 1160. Privilegium pro traverso per terras d'Oisy (2e app. n° 25)
XXXV. 1161. Concordia inter utramque ecclesiam Atrebatensem et sancti Vedasti pro capellis et districtione parochiarum (2e app n° 9)
XXXVI. 1161. Privilegium Alexandri papae III de exemptione monasterii et confirmatione bonorum ejus et de presbyteris ecclesiarum (1er app. n° 37)
XXXVII. 1163. Mandatum Alexandri papae III ut abbas sancti Vedasti non exhibeat obedientiam vel subjectionem episcopo Atrebatensi (1er app. n° 33)
XXXVIII. 1163. Ejusdem papae aliud mandatum de eodem monasterio et ne monachi eligant abbatem alterius congregationis (1er app. n° 34)
XXXIX. 1164. Privilegium ejusdem Alexandri III quo interdicit archiepiscopis et episcopis ne cogant abbatem sancti Vedasti suis synodis personaliter interesse (1er app. n° 35)
XL. 1167. De praestatione quam debet abbas Marcianensis ecclesiae sancti Vedasti (2e app. n° 26)
XLII. 1168. Privilegium Alexandri papae III quo interdicit ecclesias aedificari in fundo sancti Vedasti invito abbate, et de presbyteris parochiarum (1er app. n° 36)
XLIII. 1168. Ejusdem Alexandri papae III mandatum ut abbas sancti Vedasti nulli praeterquà m romano pontifici subjectionem vel obedientiam promittat (1er app. n° 39)
XLIV. 1168. Aliud ejusdem mandatum ad Andream Atrebatensem episcopum quo interdicit ei ne obedientiam ab abbate sancti Vedasti episcopus requirat. (1er app. n° 69)
XLV. 1169. Aliud Alexandri papae III privilegium de libertate monasterii, castri et possessionum sancti Vedasti (1er app. n° 40)
XLVI. 1171. Mandatum Alexandri papae III pro parocho sancti Petri (2e app. n° 6)
PROLEGOMENES. - Indication des cartulaires de l'abbaye de Saint-Vaast
CHAPITRE Ier. - Saint Vaast. - Ses travaux apostoliques. - Envoyé par saint Remi à Arras, il en devient le premier évêque
CHAPITRE II. - Etat du nord de la Gaule sous les Mérovingiens. - Scission entre les Franks orientaux et les Franks occidentaux. - Les maires du palais. - Théodorik III
CHAPITRE III. - Clergé séculier et régulier. - Premières abbayes du nord de la France
CHAPITRE IV. - Origine et dotation primitive de l'abbaye de Saint-Vaast. - Concessions et privilèges du roi Théodorik III ou Thierri III. - Premiers abbés de Saint-Vaast
CHAPITRE V. - Privilège de l'évêque saint Vindicien. - L'abbaye de Saint-Vaast est soustraite à l'autorité diocésaine
CHAPITRE VI. - Suite et fin du règne de Théodorik III. - Prolongation de la lutte entre les Franks orientaux et les Francks occidentaux. - Bataille de Testri en 687. - Théodorik III, vaincu par Pépin d'Héristal, est relégué à l'abbaye de Saint-Vaast; il y meurt et y est inhumé ainsi que sa femme Doda. - Leur tombeau et leur épitaphe
CHAPITRE VII. - Premières invasions des abbayes par les laïques. - Ebroin. - Charles-Martel. - Son fils, Pépin-le-Bref, se rapproche du clergé. - Ses rapports avec le pape Etienne III. - Privilège de celui-ci en faveur de l'abbaye de Saint-Vaast, en 765.
CHAPITRE VIII. - Etat de l'abbaye de Saint-Vaast au VIIIe siècle. - Conseils d'Alcum en 796. - Concile de Reims en 813. - Règle de saint Benoît rappelée aux abbés. - Divers canons
CHAPITRE IX. - Intervention des abbés dans les affaires politiques. - Adalung, abbé de Saint-Vaast, envoyé en ambassade à Rome par Louis-le-Débonnaire, en 823
CHAPITRE X. - Maux qui affigent les abbayes. - Leur invasion par des laïques. - L'abbaye de Saint-Vaast, remise à l'empereur Lothaire, est rendue à Charles-le-Chauve. - Privileges accordés par ce prince en 866 et 875
CHAPITRE XI. - Possessions et libertés de l'abbaye confirmées par Hincmar, archevêque de Reims, en 870, et par le pape Jean VIII en 876
CHAPITRE XII. - Création du comté de Flandre. - Naissance de la féodalité. - Place que prend l'abbaye dans l'ordre féodal
CHAPITRE XIII. - Irruptions des Normands
CHAPITRE XIV. - Lutte entre les deux races Gallo-Franke et Franko-Tudesque. - L'abbaye de Saint-Vaast reconnaît le roi Eudes et en obtient un privilège
CHAPITRE XV. - Usurpation du pouvoir séculier sur le temporel de l'abbaye au Xe siècle. - Alchmar et Adelelme
CHAPITRE XVI. - Délivrance et restauration de l'abbaye de Saint-Vaast. - Inefficacité d'une première réforme. - L'abbé Fucard ou Fulrad. - Conflit entre l'évêché de Cambrai et l'abbaye
CHAPITRE XVII - Nouveaux désastres pour Saint-Vaast au milieu de la lutte entre les deux partis Tudesque et Gallo-Frank des Carolingiens et des Capétiens. - La ville d'Arras et l'abbaye de Saint-Vaast incendiées par Hugues-Capet. - Rétablissement de la paix
CHAPITRE XVIII. - Restauration et développements de l'abbaye de Saint-Vaast au XIIe siècle. - Principaux abbés: Leduin, Jean, saint Poppon, Erkhembold, Adlold
CHAPITRE XIX. - Rétablissement de l'évêché d'Arras. - Nomination de Lambert de Guînes. - Le nouvel évêque crée une association entre son église et l'abbaye dont il confirme les autels
CHAPITRE XX. - Influence que conserve l'abbaye. - Puissance du nom de Saint-Vaast. - Eglise du monastère. - Ses richesses - Ses reliques. - Conflits à l'occasion du chef ou crâne de saint Jacques
CHAPITRE XXI. - Autre élément d'influence de l'abbaye de Saint-Vaast. - Ses prevôtés et prieurés jusqu'à la fin du XIIe siècle: Bilh-Berclau, Haspres, la Beuvrière, Saint-Michel, Gorre
CHAPITRE XXII. - De l'abbaye de Saint-Vaast au point de vue féodal. - Tonlieu et autres droits qu'elle perçoit. - Ses censitaires dans Arras
CHAPITRE XXIII. - Vassaux et domaines de l'abbaye à l'extérieur. - Ses moulins de Meaullens. - Contestation à laquelle ils donnent lieu
CHAPITRE XXIV. - Charges qu'on prétend imposer à l'abbaye comme vassale. - Efforts employés avec succès par les religieux pour s'y soustraire
CHAPITRE XXV. - Rapports de l'abbaye de Saint-Vaast avec les habitants d'Arras. - Naissance des institutions communales
CHAPITRE XXVI. - De l'abbaye de Saint-Vaast et de sa puissance à la fin du XIIe siècle
Proefatio Guimanni in sequentem tractatum.
1. Quod, baptisato rege, sanctus Remigius beatum Vedastum secum retinuit et, irruentibus portentis, Viennam ad concilium direxit, ubi, ob imminentem cladem, cum beato Mamerto solemnes antè Ascensionem Domini litanias instituit
2. Quod Ă beato Remigio episcopus consecratus et Atrebatum directus, Cameracensem simul et Belvacensem rexit ecclesias cum Atrebatensi, et quod, post decessum beati Remigii, Romanum in sede archiepiscopali constituit
3. De obitu viri Dei et sepulturâ ejus et de translatione corporis ipsius et de situ civitatis, castri et abbatiae
4. Quod hortatu sancti Vindiciani, Theodoricus rex abbatiam ampliavit et, ipso petente, juri apostolico mancipavit
5. Privilegium Theodorici regis de primâ fundatione monasterii sancti Vedasti Atrebatensis (674)
6. Privilegium sancti Vindiciani episcopi de libertate monasterii et castri (674)
7. Privilegium Stephani papae de libertate et exemptione monasterii et castri (765)
8. Privilegium Karoli Calvi regis confirmantis bona et libertates monasterii (866)
9. Privilegium Hincmari Remensis archiepiscopi de libertate et exemptione monasterii et castri (870).
10. Privilegium Karoli regis et imperatoris de libertate et possessionibus sancti Vedasti (875)
11. Privilegium Johannis VIII papae de libertate et possessionibus sancti Vedasti (875)
12. Privilegium Karoli regis et imperatoris confirmantis subdata et collata Ă Theodorico augentisque munera (877)
13. Quod, usquè ad tempora Karoli regis, abbatia sancti Vedasti in manu regum semper fuerit
14. Quod pro conrodiis regis vel comitis institutum sit gavulum, sive jus gabelli, et de caritate comitis.
15. De consuetudinibus gavuli et de corveis comitis
16. Quod rex Francorum conrodia in ecclesiâ sancti Vedasti habere voluit et ei negata sunt
17. Responsa Henrici Remensis archiepiscopi de libertate monasterii sancti Vedasti
18. De controversiâ quae fuit inter Andream episcopum Atrebatensem et abbatem sancti Vedasti pro libertate monasterii et castri
19. Privilegium Odoms regis de libertatibus et possessionibus monasterii sancti Vedasti (891)
20 Privilegium Benedicti papae VIII confirmantis bona ecclesiae (1022)
21. Privilegium ejusdem Benedicti papae VIII confirmantis iterĂąm bona ecclesiae (1024)
22. Privilegium Gerardi I Cameracensis et Atrebatensis episcopi pro libertate monasterii sancti Vedasti (1031)
23. Carta Gerardi I Cameracensis et Atrebatensis episcopi de donatione quatuor altarium in Bigartio, Gaverellâ, Thelu et Daginvillâ (1031)
24. Privilegium Lamberti Atrebatensis episcopi de libertate altarium (1098)
25. Privilegium Paschalis papae II pro libertate monasterii, castri et altarium (1102)
26. Aliud ejusdem Paschalis papae II privilegium de eodem monasterio et de praeposituris (1107)
27. Aliud ejusdem Paschalis papae II privilegium de sepulturâ servientium (1107)
28 Privilegium Innocentii papae II de libertate monasterii, castri et altarium (1136)
29. Privilegium Innocentii papae II de possessionibus non alienandis et de parochiahbus ecclesiis (1141).
30. Privilegium Innocentii papae II, quo abbas sancti Vedasti malefactores suos excommunicare potest (1141)
31. Privilegium Eugenii papae III de libertate monasterii et castri et de confirmatione ecclesiae ac praepositurarum (1152)
32. Commonitorium Adriani papae IV ad abbatem et conventum sancti Vedasti (1155)
33. Mandatum Alexandri papae III ut abbas sancti Vedasti non exhibeat obedientiam vel subjectionem episcopo Atrebatensi (1163)
34. Ejusdem papae aliud mandatum de eodem monasterio et ne monachi eligant abbatem alterius congregationis (1163)
35. Privilegium ejusdem Alexandri III quo interdicit archiepiscopis et episcopis ne cogant abbatem sancti Vedasti suis synodis personaliter interesse (1164).
36. Aliud ejusdem Alexandri privilegium quo interdicit ecclesias aedificari in fundo sancti Vedasti invito abbate, et de presbyteris parochiarum (1168)
37. Aliud ejusdem privilegium de exemptione monasterii et confirmatione bonorum ejus et de presbyteris ecclesiarum (1161)
38. Aliud ejusdem mandatum ut abbas sancti Vedasti nulli praeterquam Romano pontifici subjectionem vel obedientiam promittat (1168)
39. Aliud ejusdem mandatum ad Andream Atrebatensem episcopum quo interdicit ei ne obedientiam ab abbate sancti Vedasti episcopus requirat (1168).
40. Aliud ejusdem privilegium de libertate monasterii, castri et possessionum sancti Vedasti (1169).
1. Pars prima de bonis mobilibus et immobilibus. - Aperçu de cette première partie
2. Guimanni praefatio
3. De situ et sanctuario et thesauris ecclesiae sancti Vedasti
4. De ecclesiis infrĂ castrum sitis
5. De ecclesiâ et canonicis sancti Petri in castro
6. Mandatum Alexandri III pro parocho sancti Petri (1171)
7. De scholâ castri
8. Mandatum Paschalis papae II pro capellis sanctae Crucis et sancti Mauritii (1107)
9. Concordia inter utramque ecclesiam Atrebatensem et sancti Vedasti pro capellis et districtione parochiarum (1161)
10. Capitulum de consuetudinibus thelonei (1024)
11. Declaratio thelonei per Leduinum abbatem (1036).
12. Consuetudines quaedam mensurarum et thelonei
13. Consuetudines censûs et censualium et quando et quomodo solvi debeant
14. Carta Balduini II comitis Flandriae de theloneo sancti Vedasti (1111)
15. Carta Caroli (boni) comitis Flandriae de theloneo et censu sancti Vedasti (1122)
16. Carta Sybillae comitissae de theloneo et censu sancti Vedasti (1148)
17. Carta Guerrici abbatis de theloneo et censu sancti Vedasti (1148)
18 De caritatibus mercatorum et diversorum ministeriorum
19. Pars secunda de hostagiis sancti Vedasti et diversitate districtorum. - Aperçu de cette seconde partie
20. Praefatio hujus secundae partis
21. Quod tota civitas Atrebatensis sita sit in fundo sancti Vedasti
22. Carta Gualteri abbatis de domo fratrum templi (1140)
23. De eisdem fratribus Alexandri papae III mandatum
24. Les generalis placiti circĂ (1036)
25. Privilegium pro traverso per terras d'Oisy
26. De praestatione quam debet abbas Marcianensis (4167)
27. Privilegium Azonis d'Incy qui dedit quamdam terrae partem ecclesiae sancti Vedasti in territorio de Longastre
28 Carta Martini abbatis de fundatione cujusdam decimae in Hendecourt (1168)
29. Carta Aloldi abbatis de donatione terrae de Behaignies (1101)
30. Carta Henrici abbatis de donatione ejusdem terrae recognitâ et renovatâ
31. De villâ quae dicitur Dominica curtis (Demencourt).
32 Carta Philippi comitis Flandriae pro molendino de Demencourt (1160)
33. De Balduini monte (Baudimont)
34. Carta Guerrici abbatis de feodo Theodorici villici in Biarco sito in Pabulâ, circà (1150)
35. Carta Aloldi abbatis de emptione cujusdam allodii siti in Bailloeul (1189)
36. Carta Johannis de Bouvignies de donatione suae terrae quam fecit sancto Vedasto (1033)
37. Carta Philippi comitis Flandriae de territorio de Saintines (1165)
38. Concordia inter ecclesiam sancti Vedasti et Majorem de Bihucourt
39. Concordia inter ecclesiam sancti Vedasti et Majorem de Esclusiers